Je hebt ernaar uitgekeken. Misschien jarenlang. En dan is het zover. Je begint als schoolleider.
Of je nu doorgroeit vanuit een functie binnen het onderwijs of als zij-instromer een nieuwe stap zet, de eerste maanden voelen vaak als een combinatie van enthousiasme, verantwoordelijkheid en onzekerheid. Je wilt vertrouwen opbouwen, de school leren kennen en tegelijkertijd laten zien dat je richting kunt geven.
Maar hoe zorg je ervoor dat je in die eerste periode vooral bezig bent met leren en ontwikkelen, in plaats van overleven?
De verleiding om direct te veranderen
Veel startende schoolleiders voelen de druk om snel zichtbaar resultaat te laten zien.
Je ziet kansen. Je hebt ideeën. Je wilt beweging creëren.
Toch is de eerste opdracht vaak niet veranderen, maar begrijpen. Veel startende schoolleiders denken dat zij hun toegevoegde waarde vooral moeten laten zien door veranderingen in gang te zetten. Logisch, want je bent aangesteld om richting te geven en resultaten te boeken. In de praktijk blijkt vaak dat een sterke start juist begint met luisteren, observeren en relaties opbouwen. Medewerkers willen eerst weten wie je bent, waar je voor staat en of je begrijpt wat er al goed gaat binnen de school. Vertrouwen opbouwen komt vaak vóór veranderen.
Elke school heeft haar eigen geschiedenis, cultuur, dynamiek en ambities. Wat op papier logisch lijkt, blijkt in de praktijk vaak verweven met jarenlange ervaringen, relaties en routines. Juist daarom is de eerste periode zo belangrijk.
Leiderschap begint met vragen stellen
Wees nieuwsgierig. Als startende schoolleiders heb je niet overal de antwoorden op en dat hoeft ook niet. In werkelijkheid zijn de beste leiders vaak degenen die de juiste vragen stellen.
- Wat maakt deze school sterk?
- Waar zijn collega’s trots op?
- Welke ambities leven er?
- Waar lopen mensen tegenaan?
- Wat hebben leerlingen nodig om optimaal te kunnen leren?
Door nieuwsgierig te zijn, ontstaat er niet alleen meer inzicht in de organisatie, maar ook vertrouwen bij medewerkers. Actief luisteren is dan ook een belangrijke basis voor samenwerkend leiderschap. Effectieve leiders nemen de tijd om verschillende perspectieven te begrijpen voordat zij met oplossingen komen. Niet omdat zij geen richting durven geven, maar omdat duurzame ontwikkeling begint bij begrip van de context waarin mensen werken.
Juist dat vertrouwen vormt vaak de basis voor succesvol leiderschap. Medewerkers hoeven niet meteen te horen welke veranderingen eraan komen. Ze willen vooral ervaren dat hun nieuwe leidinggevende luistert, begrijpt wat er speelt en oprechte interesse heeft in de mensen en de organisatie. De kwaliteit van de antwoorden die je later geeft, wordt vaak bepaald door de kwaliteit van de vragen die je aan het begin stelt.
Leren in de praktijk
De overstap naar een leidinggevende rol brengt nieuwe vraagstukken met zich mee. Lastige gesprekken, teamontwikkeling en onderwijskwaliteit vragen om nieuwe vaardigheden. Niemand begint met alle antwoorden. Juist de eerste jaren bieden ruimte om ervaring op te doen, te leren en een eigen stijl van leidinggeven te ontwikkelen.
Effectieve leiders blijven zich ontwikkelen door actief te leren van anderen, feedback te benutten en ruimte te maken voor reflectie (Peter DeWitt). Juist in de eerste periode als schoolleider kan die bereidheid om te luisteren, vragen te stellen en jezelf te blijven ontwikkelen het verschil maken tussen reageren op situaties en bewust leidinggeven.
Een sterke start is meer dan kennismaken met een nieuwe school. Denk maar aan de 10 denkkaders voor schoolleiders van John Hattie en Raymond Smith: het bouwen aan relaties en vertrouwen, zodat leren kan plaatsvinden op een plek waar het veilig is om fouten te maken en van anderen te leren. Hoewel dit denkkader vaak wordt gekoppeld aan leerlingen en teams, is het net zo relevant voor schoolleiders. Vertrouwen vormt daarbij de basis voor ontwikkeling.
Gun jezelf de tijd om te groeien
Je bent niet aangenomen omdat je alles al weet. Je bent aangenomen omdat je het vermogen hebt om te leren, te ontwikkelen en anderen daarin mee te nemen.
Een sterke start gaat daarom niet over bewijzen dat je ‘de baas’ bent. Het gaat over het opbouwen van vertrouwen, het stellen van de juiste vragen en het creëren van een stevig fundament voor de toekomst.
Ook bestuurders kunnen in deze fase veel betekenen. Dat kan door nieuwe schoolleiders actief te ondersteunen, verwachtingen bespreekbaar te maken en hen te stimuleren gebruik te maken van begeleiding, coaching of een sparringspartner. Wie investeert in een sterke start van een schoolleider, investeert uiteindelijk ook in de kwaliteit en continuïteit van de school.
Iedere schoolleider begint ergens. De eerste jaren bieden niet alleen uitdagingen, maar ook kansen om te groeien, te leren en richting te geven aan de ontwikkeling van een school. Een sterke start hoef je niet alleen te maken.
Wil je sparren over leiderschap, een nieuwe rol of de uitdagingen die je daarbij tegenkomt? Onze adviseurs gaan graag met je in gesprek. Vul hier het contactformulier in.
Meer lezen over leiderschap:
Wie helpt jou scherp te blijven
Voor dit artikel is gebruikgemaakt van inzichten uit:
Samenwerkend leiderschap: Zes invloeden die het verschil maken. DeWitt P. (2020)
10 denkkaders voor schoolleiders: Hoe je overtuigingen het schoolsucces positief kunnen beïnvloeden Hattie, J. & Smith, R. (2022).
Bij Bazalt Groep kijken we samen met scholen en besturen naar het hele vraagstuk: van de ontwikkeling van het kind en het handelen van professionals tot organisatie, beleid en samenwerking rondom de school. Daarbij werken we evidence-informed: we verbinden inzichten uit onderwijsonderzoek met de kennis van professionals en met wat er in de specifieke praktijk van een school nodig is.